Nieuwleusen gedenkt alsnog ’75 jaar vrijheid’ met filmdocumentaire en tentoonstelling

NIEUWLEUSEN – Zelf was hij om gezondheidsredenen niet aanwezig, maar de verlate herdenking van ‘75 jaar vrijheid in Nieuwleusen’ stond afgelopen donderdagmiddag toch vooral in het teken van Hijman Gans. De nu 91-jarige Amsterdammer, die inmiddels alweer vele jaren in Maastricht woont, staat centraal in de fiolmdocumentaire ‘Hijman, waar ben je!, die in kulturhus De Spil zijn première beleefde.

De film van regisseur Siert van den Berg, gebaseerd op het gelijknamige boek van auteur Frans Hermans, verhaalt hoe de Amsterdamse jongen als dertienjarige jongen in de Tweede Wereldoorlog tot drie keer toe op miraculeuze wijze aan de dood ontsnapte. Zijn lotgevallen voerden hem naar Dalmsholte, waar hij vanaf herfst 1943 tot het eind van de oorlog ondergedoken zat op de boerderij van Frederik Jan Laarman. Dat verklaart de connectie met Dalfsen en de reden dat Gans’ levensverhaal werd gekozen als thema voor de herdenking van 75 jaar vrijheid in Nieuwleusen.

Dertienjarige

Want het was bibliotheekdirecteur Anke Bruggeman die het boek van Frans Hermans in de boekhandel tegenkwam en het inbracht bij het plaatselijke organisatiecomité voor een verfilming. Dat gebeurde door een bezoek van de documentairemaker aan Maastricht, waar de vragen aan Hijman Gans werden gesteld door de toen dertienjarige Kristy van den Hoogen, leerlinge van het Agnieten College. “We kwamen in overleg op het idee om het thema naar het heden te brengen aan de hand van vragen van een dertienjarige”, legt schrijver Frans Hermans uit. De documentaire werd gemaakt in opdracht van Bibliotheek Dalfsen-Nieuwleusen, in samenwerking met kulturhus De Spil en het Agnieten College.
Aanvankelijk was de première van ‘Hijman, waar ben je!’ gepland voor april 2020, de maand waarin het 75 jaar geleden was dat Nieuwleusen werd bevrijd. Maar door de coronapandemie werd de vertoning meermalen uitgesteld. Afgelopen donderdag kwam het er dan toch van, binnen de gegeven mogelijkheden.
De bijeenkomst werd bijgewoond door een beperkt aantal aanwezigen die elk op anderhalve meter afstand van elkaar hadden plaatsgenomen en kende twee officiële momenten. Naast de première van de documentaire was er de formele opening van de tentoonstelling ‘Oorlog en vrijheid’, die overigens al langer in de Spil te zien is. Aan deze tentoonstelling hebben leerlingen van alle basisscholen en het voortgezet onderwijs in Nieuwleusen meegewerkt. Ook leverde een tiental professionele kunstenaars werken aan, wat tal van interpretaties en contrasten oplevert. De tentoonstelling, die vergezeld gaat van een catalogus, is ook de komende tijd nog in De Spil te zien.

Scheidslijn

Kristy van den Hoogen blikt terug op wat zij ‘een bijzondere ervaring’ noemt. “Ik zag er eerst heel erg tegenop, maar door dit gesprek is de Tweede Wereldoorlog veel meer gaan leven voor me. Het maakt je ervan bewust dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.”
Die laatste conclusie klonk ook door in de woorden van meerdere sprekers. “Vrij zijn betekent ook ‘wij’ zijn”, vatte wethouder Jan Uitslag samen. “In onze tijd is vrijheid vaak ik-gerelateerd. We mogen onze vrijheid gebruiken, maar die wordt altijd begrensd door de onvrijheid van de ander. Vrijheid is dus niet van iemand, maar van ons allen.” Burgemeester Erica van Lente stelde: “De persoonlijke geschiedenis van één mens maakt duidelijk dat kleine momenten je leven kunnen doen kantelen. Daar ligt de scheidslijn tussen oorlog en vrede, geluk en ongeluk, kind en wees.”

Beeldend kunstenaar en expositie-organisator Max Timmerman (links) en wethouder Jan Uitslag openden officieel de tentoonstelling ‘Oorlog en vrijheid’, die nog geruime tijd in kulturhus De Spil te zien is.

Tekst/Foto: Hans Keesmaat