Home / / ‘Soms aten we zuringbladeren die langs de slootkant groeiden’

‘Soms aten we zuringbladeren die langs de slootkant groeiden’

WITHAREN – In de aanloop naar 4 en 5 mei publiceert het Ommer Nieuws, in samenwerking met het 4 en 5 mei comité van de gemeente Ommen, een aantal artikelen over de Tweede Wereldoorlog. In deze editie het indringende verhaal van de familie Van der Zwaag uit Witharen.

Dirk van der Zwaag (1936) groeide op in Witharen. Zijn ouders hadden een boerderij aan de Woestendijk (‘achter op Witharen’). Het gezin van Pieter en Dina van der Zwaag-Bouwman telde negen kinderen. Dirk was het derde kind en tevens oudste zoon. Grote oorlogshandelingen heeft hij niet meegemaakt, wel zag hij als kleine jongen dat de bezetting veel met mensen, zoals zijn ouders, deed.

Schaarste

Dirk was vier toen de Duitsers ons land binnenvielen en negen toen de Canadese bevrijders kwamen. Daartussen zaten vijf bange jaren en zo heeft de jeugdige Dirk ze ook zeker ervaren. “Ik weet nog dat mijn vader op een keer een varken slachtte. Hij riep ‘stille, stille’ naar ons, want niemand mocht het weten. Het varken werd achter het stookhok gelegd met een groot doek erop, want stel je voor dat we betrapt zouden worden. Ik hield echt mijn hart vast! Op een dag werd het paard van de familie Van der Zwaag door de Duitsers gevorderd. En een paard was letterlijk 1 pk.. “Mijn vader huilde het uit; hij wist echt niet meer hoe het verder moest met de boerderij. Tot ik ineens ons paard weer zag aankomen. Het kwam zomaar in galop terug! Het had kennelijk weten te ontsnappen. Mijn vader huilde opnieuw als een klein kind, maar nu van geluk. Hij vouwde zijn handen en dankte God voor dit wonder.”

De familie Van der Zwaag had regelmatig onderduikers in huis. “De één bleef wat langer, de ander was er maar kort. Twee waren er voor langere tijd; ene Leida van der Pol en iemand die wij ome Jan noemden, een timmerman. Naast onderduikers kwamen er ook voortdurend mensen uit het westen van het land, die op voedseltocht waren. Dirk spreekt van ‘trekkervolk’. Mijn moeder had medelijden met die arme mensen en gaf hun dan te eten. Daardoor bleef er regelmatig te weinig voor onszelf over. Ik weet nog dat we zuringbladeren aten, die we langs de slootkant plukten. Dat kon je later op de plee goed zien. Het zag er allemaal heel groen uit, zullen we maar zeggen. Mijn moeder was soms ook te goed van vertrouwen. Dat ‘trekkervolk’ bleef ’s nachts bijvoorbeeld geregeld slapen. Dan kon het gebeuren dat ze ’s morgens al vroeg waren vertrokken. Maar op een ochtend waren onze eieren ook weg. Hoe moest mijn moeder nu haar boodschappen betalen? Alsof het geld uit je portemonnee was gestolen… Nog zie ik het beeld van m’n huilende moeder voor me. De Duitsers hadden dat ook al een keer geflikt. Die hadden het hele huis doorzocht en namen de eieren uit de kelder mee. Elk dubbeltje werd omgedraaid bij de Van der Zwaags; Dirk is er groot mee geworden. Kwam iemand langs met boodschappen, dan werd alles tot op de halve cent uitgerekend. Mijn moeder wist precies als ze een keer een cent te veel had betaald, dan hoefde ze de keer erop een cent minder te betalen. En wat heeft ze een sokken gebreid! Die werden vervolgens ook eindeloos gestopt. Ik denk dat ik nog wel wat gebreide sokken van haar in de kast heb liggen. Al zullen er intussen misschien wel motten in zitten.”

Bevrijding

Iedereen kende iedereen op Witharen, dat was in de oorlogsjaren niet anders dan anno 2020. Van de familie V. was bijvoorbeeld algemeen bekend dat het NSB’ers waren. Volgens Dirk had dat meer te maken met een ondoordachte dan met een principiële politieke keuze. Ik geloof niet dat er ooit onderduikers verraden zijn of zo. Wel weet ik dat het ‘trekkervolk’ bij Martend Praas op een keer verraden werd. Iedereen dacht aan de familie V., maar dat kon niemand hard maken.
Dirk herinnert zich de bevrijding van Witharen op 11 april 1945 nog goed. Meester Groeneveld, meester Mussche en juffrouw Bruins riepen dat we naar buiten moesten gaan. We waren bevrijd! Bij het laatste woonwagenkamp stonden de Canadezen met chocola. Daar wilden ze eieren voor terug. Bij Willems kreeg ik een paar eieren, dan kon ik ook ruilen. Ik moest de volgende dag wel zorgen dat er eieren terugkwamen.”
De oorlog zal Dirk altijd bijblijven, maar ook wat er enkele maanden later gebeurde. “M’n twee jaar jongere zusje Maaike viel bij het spelen van de wagen. Ze raakte onder een wiel en was niet meer te redden. We waren er allemaal kapot van. Onze knecht Hendrik Jan, die het paard bestuurde, stelde voor dat hij gratis zou blijven werken. Daar wilde mijn vader niets van weten. Het was een ongeluk, Hendrik Jan had geen schuld. Niet lang daarna was mijn moeder weer zwanger. Als het een meisje zou zijn, wilde mijn moeder haar opnieuw Maaike noemen. En het werd een meisje. Zodoende heb ik altijd kunnen zeggen dat ik twee zusjes heb gehad met de naam Maaike.”
Dirk is vaak bang geweest dat de oorlog weer terug zou komen, tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog zat immers ook maar 22 jaar. Misschien komt het ook doordat ik nog maar een kind was. Ik weet nog dat ik vooral bang was, omdat ik zag hoe zwaar mijn vader en moeder het hadden. Als kinderen verdrietig zijn leven de ouders met hen mee, als het tenminste goed is. Omgekeerd is het misschien nog wel heftiger. Als ouders verdrietig zijn, heeft dat een enorme impact op de kinderen. Dat is me altijd bijgebleven en zal ik mijn leven lang niet vergeten.”

Het gezin van Pieter van der Zwaag (1905-1991) en Louwerdina van der Zwaag-Bouwman (1903-1988) rond 1946. De twee achterste meisjes zijn Martje (1934-1997) en Trijntje (1933). Daarvoor Tetje (1942), Dirk (1936), Alie (1940 – 1975), Jacomina (1944) en Jaap (1937 – 2017).

Interview Dirk van der Zwaag door Mannes Schoppink

Lees ook

Preventieve bestrijding eikenprocessierups van start

REGIO – De provincie Overijssel is gestart met de preventieve bestrijding van de eikenprocessierups langs …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.