Home / / Huwelijkscadeau Joodse familie Godschalk terug na 78 jaar
.

Huwelijkscadeau Joodse familie Godschalk terug na 78 jaar

‘De oorlog was het hoofddiner. Het stond prominent op tafel, maar niemand durfde er van te eten.’

OMMEN – Maandagochtend 14 december vond er een emotionele bijeenkomst plaats. Terwijl heel Nederland in de ban was van de ophanden zijnde toespraak van premier Rutte, kwam een klein gezelschap bijeen in het gemeentehuis van Castricum, waar burgemeester Mans als gastheer optrad. Aanleiding daarvoor was wat tafelwerk, bestaande uit een tweedelig roomstel en een art deco schaal. Ooit was dit serviesgoed van het Joodse echtpaar Maurits en Leentje Godschalk. Mogelijk hadden zij het gekregen als geschenk bij hun huwelijk op 13 april 1910.

Maurits Salomon Godschalk was geboren en getogen in Ommen. Zijn vader had een winkel in manufacturen aan de Markt en later nam Maurits deze zaak over. Tegenover de manufacturenzaak had Godschalk nog een winkel. Deze stond naast het gemeentehuis aan de Vecht en vanuit dit pand verkocht hij meubels en antiek. Daarnaast hield hij zich ook bezig met de aan- en verkoop van grond en vastgoed en had hij een nevenhandel in hout. Begin 1921 verkocht Godschalk zijn huis, winkels en ook de meeste meubels en vertrok het gezin – ze hadden inmiddels een dochter Willi en een zoon Jaap – naar Den Helder. Daar bouwden zij vanuit het niets een grote modewinkel op die in de hele regio bekend was. Daarnaast bleek zoon Jaap, die de kledingzaak in Den Helder had overgenomen, ook goed te kunnen voetballen en schopte het zelfs zover dat hij in 1941 om het landskampioenschap van Nederland speelde. Terwijl Jaap en zijn vrouw in Den Helder bleven wonen, verhuisden Maurits en Leentje net na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, naar Castricum en openden daar een nieuw filiaal van hun kledingzaak.

Ophalen

Natuurlijk hoorden de Godschalks ook verhalen over razzia´s en Joodse mannen die naar werkkampen werden gestuurd. Begin 1942 kregen ze te horen dat Joden niet langer in het kustgebied gewenst waren en dat was het moment dat ze het besluit namen om onder te duiken. In de periode daarvoor hadden ze al enkele dierbare eigendommen in bewaring gegeven bij kennissen. Zo kreeg de familie Kuys, het gezin dat woonde in de bovenwoning boven de winkel in de Dorpsstraat, een gehamerde zilverkleurige metalen schaal met deksel in de stijl art deco en een metalen gehamerd tweedelig roomstel. Het idee was dat ze deze eigendommen zouden ophalen wanneer ze weer thuis zouden komen. Het zou anders lopen.

Junne

Maurits, Leentje, hun zoon Jaap en zijn vrouw Judy gingen terug naar Ommen. Ze doken onder op een boerderij in Junne. Velen in die omgeving moeten hebben geweten van de onderduikers, maar allen hebben gezwegen. Zo konden de onderduikers ruim anderhalf jaar ongestoord wonen in de buurschap Junne. Totdat op 13 november 1943 een vliegtuig in de omgeving neerstortte. De onderduikers hadden het luchtgevecht ook gezien en begrepen dat het niet lang ging duren of het zou in de omgeving wemelen van de Duitse soldaten. Ze lieten de boerderij achter zich en gingen op weg naar hun schuilplaats in het bos. Terwijl ze vluchtten waren even verderop bewakers van het nabijgelegen Kamp Erika gearriveerd en zij zagen de onderduikers langs de Vecht lopen. De bewakers – die jonger waren en over een betere conditie beschikten – hadden het echtpaar gemakkelijk kunnen inhalen, de afstand was slechts enkele tientallen meters. Dit deden ze niet, ze grepen naar hun wapen en legden beiden aan. Er klonken twee schoten kort achter elkaar en daarna nogmaals twee schoten. Onmiddellijk viel Maurits in het water. Hij was dodelijk getroffen. Leentje, Jaap en Judy werden opgepakt en via Westerbork gedeporteerd. Ze zouden nooit meer terugkomen. Na de oorlog bleef het tafelwerk bij de familie Kuys staan. Het werd nooit opgehaald. Mevrouw Kuys gaf het later aan haar dochter Truus Zonneveld-Kuys, die in de oorlog 7 was geweest toen zij het servies hadden gekregen. Ook zij bewaarde het altijd met zorg.

Joodse geschiedenis

Sinds enkele jaren doet Gerko Warner uit Ommen onderzoek naar de Joodse geschiedenis van Ommen. Hij tekende enkele jaren geleden het verhaal van de familie Godschalk op in het boek Joodse Huizen deel 4. Kort geleden kreeg hij via Annette Beentje van de werkgroep Oud Castricum te horen dat de Godschalks het roomstel en de schaal in bewaring hadden gegeven bij de familie Kuys. Gerko had nabestaanden gevonden in zijn onderzoek en onderhield nog steeds contact met hen. Zo kon het zijn dat de neven Rudy en Jaap Meijers maandag 14 december de spullen van hun vermoorde familie terugkregen. Rudy en Jaap, zijn neven en tantezeggers van dochter Willi Godschalk, die met haar man Emiel en kinderen ook tijdens de oorlog werden vermoord. Ook Rudy’s vader Jaap, broer van Emiel kwam om in de oorlog. Hij groeide op in het gezin van zijn oom Michel. “Biologisch zijn we neven, maar we zijn verbroederd”, zei Rudy. Zelfs voor Rudy en Jaap was het lang onbekend dat zij geen broers, maar neven zijn. De gebeurtenissen in de oorlog waren zo verschrikkelijk, dat er thuis niet over gesproken werd. Jaap: “De oorlog was het hoofddiner. Het stond prominent op tafel, maar niemand durfde er van te eten.’’ Dat de familie Zonneveld-Kuijs de spullen van oom en tante altijd bewaard hebben, vindt Jaap ’geweldig’. ”Zeker in deze tijd waarin antisemitisme, zelfs bij politieke partijen de kop opsteekt, vervult het mij met trots te leven te midden van geweldige mensen als Truus. Op zulke mensen kun je bouwen, echt goud van oud.’’ Voor Truus Zonneveld is het een bewogen ochtend. ”Ik ben zo blij dat mijn moeder en daarna ik het altijd bewaard hebben. Ik heb altijd het gevoel gehad dat het waarde had. Niet in geld, maar als iets belangrijks, dat behouden moest blijven.’’ De familie Meijers heeft contact met het Joods Historisch Museum in Amsterdam om het teruggekregen roomstel en de schaal daar tentoon te stellen. Een andere mogelijkheid die onderzocht kan worden is om het te exposeren in het herinneringscentrum Kamp Westerbork.

Jaap (l) en Rudy (r) Meijers met de ontvangen schaal

Overdracht van de voorwerpen aan Jaap (l) en Rudy (m) Meijer door Truus Zonneveld-Kuys – met burg. Mans (r).

Lees ook

Uit Hei en Dennen

Hebt u dat ook, dat bultjes of onregelmatigheden in of op je huid direct kwaadaardige …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.