Home / / Ondergedoken bij boer Laarman in Dalfsen

Ondergedoken bij boer Laarman in Dalfsen

DALFSEN – Daar sta ik dan na een lange reis met mijn koffertje in de hand op het erf van een onbekende boer. ‘Hij ziet er gelukkig niet zo Joods uit,’ bromt de boer tegen zijn vier kinderen.

Ik neem afscheid van verzetsman Herman Flim uit Nijverdal. Zittend achterop zijn fiets heeft hij mij vanaf station Dalfsen naar deze grote boerderij gebracht. Hier moet ik onderduiken. Ben ik nu eindelijk buiten gevaar voor die wrede Duitsers? Word ik niet meer verraden en hoef ik nooit meer angst voor mijn leven te hebben?’ ‘Hier ben je veilig jongen, reken daar maar op,’ lacht Herman en strijkt door mijn haren.

Het is 20 juni 1943 als Leendert en Mina Gans tijdens de grote Duitse razzia in Amsterdam worden opgepakt en afgevoerd naar Kamp Westerbork in Drenthe. Hun 13-jarige zoon Hijman Gans zit verstopt onder de trap bij de buren en ontsnapt zodoende aan deportatie. Leden van de NV Verzetsgroep weten hem de onderduik in te smokkelen. Aanvankelijk eerst op diverse adressen in Zuid-Limburg. Tot Herman Flim, bakkerszoon uit Nijverdal, hem in Brunssum ophaalt en met de trein naar Dalfsen brengt.
‘Dat beeld van die jongen op dat erf staat voor altijd op mijn netvlies,’ weet de nu 88 jarige Hijman zich te herinneren. De boer en de boerin hadden vier kinderen: Marten, Margje, Grietje en Henk. Van de verzetsmensen had ik een andere naam gekregen: Henk Spee. ‘Dan heet jij vanaf nu kleine Henk,’ zei de boer tegen me. ‘We hebben hier al een Henk. Hij is iets ouder dan jij dus die heet voortaan grote Henk. Begrepen?’ ‘Ja, meneer,’ knikte ik.

Hijman Gans sprak nooit over zijn oorlogsverleden. Na de bevrijding keerde hij vanuit Dalfsen terug naar Amsterdam en in 1957 verhuisde hij naar Maastricht. Hij werd succesvol in de kledingbranche. ‘Pas toen zijn kleinkinderen van 12 en 14 jaar steeds vaker vroegen wat er toch met hem in de oorlog was gebeurd, ging hij overstag. “Ik heb aan journalist Frans Hermans gevraagd of hij mijn geschiedenis wilde optekenen. Die is vervolgens op onderzoek uitgegaan en heeft over mijn leven in onderduik een boek geschreven; Hijman waar ben je!’

‘Wat mij opviel was, dat Hijman over een fabelachtig geheugen beschikte als het ging over zijn tijd als onderduiker’, legt Hermans uit. ‘Vergeet niet dat die jongen voor hij in Dalfsen aankwam al verschrikkelijk veel had meegemaakt. Tweemaal opgepakt in Amsterdam en tweemaal op spectaculaire wijze ontsnapt aan de bezetter. Natuurlijk heb ik alle feiten moeten checken, maar het bleek allemaal te kloppen als een bus. Ik heb daar overigens wel heel veel steun bij gehad van de Historische Kring Dalfsen. Die hebben mij echt geweldig geholpen bij mijn speurtocht naar Dalfsen in oorlogstijd’, aldus Hermans.

Als Amsterdamse stadsjongen voelt Hijman zich al snel als een vis in het water bij boer Laarman. ‘Ik ben altijd een dierenvriend geweest, dus het leven op de boerderij beviel me wel. Natuurlijk het was wennen in het begin. Ook aan elkaar. Voor Henk was het ook niet gemakkelijk. Ben je de jongste, komt daar ineens een soort namaakbroer aangewaaid en dan ook nog met dezelfde naam. Maar we konden al snel steeds beter met elkaar opschieten. Ook met zijn boezemvriend Jan Hogeboom klikte het wel. ‘Grote’ Henk heeft me het boerenleven leren kennen. Al snel was ik een volwaardige knecht. Ik was niet de enige onderduiker, wel de enige Jood. De meeste onderduikers waren jonge kerels die zich onttrokken aan de Arbeidsdienst van de Duitsers. Ik mocht nooit alleen van het erf af. Te gevaarlijk. Op zondag ging ik regelmatig met het hele gezin mee naar de zondagsdienst in de Nederlands Hervormde kerk in Dalfsen. En het vreemde was ik hoorde er gewoon bij. Ik was het ‘jeudje van Laarman.’ Het was zo’n hechte gemeenschap, niemand die het in zijn hoofd haalde om mij of boer Laarman te verraden. De diensten werden geleid door dominee Cazemier. Die kon prachtig preken. Later heb ik begrepen dat hij een belangrijke rol in het verzet heeft gespeeld. Natuurlijk voelde ik me niet altijd prettig op de boerderij. Soms bracht een enkele opmerking me volledig uit mijn evenwicht. Dan werd ik heen en weer geslingerd tussen gevoelens van geluk en verdriet. Van eenzaamheid, Joods zijn, familie, ergens bijhoren. Gevoelens die ik niet kon verklaren. Dan verstopte ik me op de boerderij, tot een van de andere onderduikers me weer had gevonden. Eén keer mocht ik van het erf af, toen ik een pakje naar de familie Morrenhof moest brengen. Dat was mijn geluk want tijdens mijn afwezigheid maakte een Canadese piloot een noodlanding met zijn vliegtuig op het erf van Laarman. Snel daarop wemelde het van de Duitsers op de boerderij. Maar ‘kleine’ Henk zat veilig bij de Morrenhofs’, lacht Gans.

Gans kijkt met een groot gevoel van waardering terug op zijn onderduiktijd bij de familie Laarman. ‘Geweldige mensen die niet de andere kant opkeken als een beroep werd gedaan op hun medemenselijkheid. Ik noem ze altijd mijn Overijsselse familie. En tot op de dag van vandaag heb ik nog altijd contact met familieleden van Frederik-Jan en Ida Laarman’, besluit Gans.
Het boek Hijman waar ben je! is verkrijgbaar via boekenbestellen.nl en de boekhandels in Dalfsen en Zwolle. Prijs: € 19,95 E-book: 13,95. Een gedeelte van de opbrengst gaat naar het goede doel: Historische Kring Dalfsen.

Hijman Gans nu, 88 jaar oud.

Lees ook

Rick Evers: Kijk, dit moet je elke dag thuis doen

De mondhygieniëste, die op de website van de praktijk werd voorgesteld als preventie assistente, vroeg …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.