Home / archiefcentraal / molen de lelie viert 170 jaar bestaan

molen de lelie viert 170 jaar bestaan

In 1844 verleende de Minister van Financiën toestemming aan mevrouw Johanna van Loo, weduwe van Jan Veldhuis Mansier, om een koren- en pelmolen te stad Ommen op te mogen richten. Eerder in dat jaar, op 3 februari 1844, moest de weduwe afscheid nemen van haar geliefde echtgenoot Jan Velthuis Mansier die op 55-jarig leeftijd overleed. Hij was logementhouder van het bekende Zwarte Paard in het centrum van Ommen. De zoon Jan Mansier is het die op grond van zijn eigen familie de molen laat bouwen. In 1846 is de molen gereed. In een gevelsteen van de molen wordt de naam van de bouwer en het bouwjaar vermeld.

Ongeluk

De jonge molenaar is nog onervaren. Dat nekt hem in de zomer van 1846. De molen draait nog proef. Mansier wil het draaien van de wieken stoppen doormiddel van de vang, maar die weigert dienst. Het gevolg is dat hij een tik van de molenwiek krijgt en hetzelfde moment over de stelling wordt geslagen en naar beneden stort. Hij overleeft de val wonderwel, maar zijn toestand is bezorgd. De krant maakt op 24 juni 1846 melding over dit voorval:

“OMMEN, 24 junij. Op den middag van den 22sten dezer, had alhier een ongeluk plaats, dat niet alleen de betrekkingen van het slagtoffer in de diepste neerslagtigheid doen verkeeren, maar ook de algemeene belangstelling, omtrent den afloop van hetzelve, bezig houdt.

De jeugdige molenaar Jan Mansier, den gang, van den door zijne moeder, voor hem gebouwden koorn- en pelmolen, beproefd hebbende, en vervolgens weer willende afzeilen, had het ongeluk, dat hij, bij het niet voldoende werken van den zogenaamde vang, door een der wieken, die hij wilde tegenhouden, terug gedrongen werd, het evenwigt verloor, en over de borstwering der zwikstelling, van eene hoogte van circa 25 voeten, naar beneden stortte.

Bewusteloos werd hij bij zijne diep bedroefde moeder te huis gebragt, alwaar hij zich nog in eenen toestand bevindt, die, hoewel niet hopeloos, echter zeer veel bezorgdheid baart.”

De geschiedenis leert dat Mansier ondanks dit ongeluk de werkzaamheden weer kan hervatten. In 1855 krijgt hij de grond en de molen op naam.

Te koop

In 1866 wordt de molen te koop aangeboden. Via een deurwaarder; niet ongebruikelijk in die tijd. Er verschijnt een advertentie in de krant. Verandering van affaire, oftewel verandering van werk blijkt de redenen te zijn aldus de advertentie. Om een koper makkelijker over de streep te trekken, wordt aangeboden dat de helft van de koopprijs geleend kan worden. De advertentie omschrijft het als volgt:

“Door verandering van affaire, wordt te koop aangeboden een voor weinige jaren nieuw gebouwd Wind-, Koren- en Pelmolen staande te Stad Ommen. De helft der

koopsom kan des verkiezende op het pand worden behouden, terwijl de aanvaarding kan plaats hebben met april of mei a.s. Informatien zijn te bekomen bij den Deurwaarder J. Weenink te Ommen.”

Een koper lijkt niet gevonden te worden, want drie jaar later wordt de molen opnieuw te koop wordt aangeboden. Dit keer via een openbare veiling door een notaris. In 1869 verschijnt de volgende advertentie in de krant:

“De Notaris van der Muelen te Hardenberg zal ten huize van den Logementhouder E. Naarding te Ommen op woensdag den 26 mei aanstaande, des namiddags te één ure finaal te verkoopen: Een Wind-, Koren- en Pelmolen, staande ten westen van het Kanaal van Ommen naar Dedemsvaart onder de gemeente stad Ommen, groot 2 Roe 90 El.

Een stuk bouwland, in gebruik bij B.J. Boerrigter, gemeente alsvoren, groot 32 Roe 80 El. Nadere inlichten zijn te bekomen ten kantore van genoemden notaris.”

Koper van molen De Lelie in 1869 wordt Hendrik Oldeman (1822-1875), zoon van schipper Peter Oldeman en Gerridina Woertink. De betrokkenheid van deze Oldeman bij de molen is nog steeds zichtbaar aanwezig, want de groen-witte luikjes boven in de molen maakten ooit deel uit van hun schip.

Jan Mansier en zijn (tweede) echtgenote A.C. van Raalte hebben Ommen dan al verlaten en komen via Lemele in Vroomshoop terecht. Jan Mansier overlijdt daar op 9 december 1884 kinderloos, waar de ambtenaar van de burgerlijke stand in Den Ham als beroep van de overledene aantekende: “arbeider”.

Van Eschmolen naar molen De Lelie

Hendrik Oldeman was in 1869 gehuwd met Geertje Kampman, na eerder gehuwd geweest te zijn met Maria Geertruida Bosch. Laatst genoemde overleed op 22-jarige leeftijd. De vader van M.G. Bosch was molenaar van de Eschmolen op de Ommer Esch, halverwege de Hardenbergerweg, waar Hendrik Oldeman als molenaar werkzaam was. Deze uit de zeventiende eeuw daterende windkorenmolen was zo bouwvallig dat er eigenlijk niet meer mee gemalen kon worden. Daarom ook dat Hendrik Oldeman in 1869 van de Eschmolen switchte naar molen De Lelie. De Eschmolen werd in 1877 gesloopt.

Oldeman

Hendrik Oldeman heeft twee zonen: naamgenoot Hendrik (Hein). Deze trouwt met molenaarsdochter Gerridina Makkinga en wordt in 1895 molenaar op molen Den Oordt (de molen van zijn schoonvader). De andere zoon Peter Oldeman (1860-1937) wordt molenaar op De Lelie, die hij van zijn vader overneemt. Peter Oldeman was getrouwd met Fennigje Holtvoort. Uit dit huwelijk zijn drie zonen geboren: Hendrik, Gerard en Hendrikus (Dieks). Van deze drie was Gerard Oldeman als molenaar bij De Lelie betrokken, terwijl Hendrik een sleepbedrijf had met paarden. Dieks Oldeman was buschauffeur en overleed op 22 oktober 1955.

Bij de boedelverdeling in 1968 van de in 1937 overleden Peter Oldeman, waartoe op dat moment meer dan tien Oldeman’s waren gerechtigd, wordt Hendrik Oldeman eigenaar van De Lelie. De molen werd in 1970 aan de gemeente verkocht. Daarna gerestaureerd en zo bleef De Lelie voor Ommen behouden.

Bron: Harry Woertink

Lees ook

Lifeline van Serious Request onthaald in Ommen

OMMEN – De dj’s van 3FM zijn maandag onthaald in Ommen. Ze trekken met hun …

Home / / molen de lelie viert 170 jaar bestaan

molen de lelie viert 170 jaar bestaan

Ruim 45 jaar geleden was er grote belangstelling vanuit Amerika om molen De Lelie aan te kopen en in Holland-Michigan weer op te bouwen. De molen was toen weliswaar in sterk verval geraakt zonder wieken, maar het binnenwerk was nog wel aanwezig. Als eigenaar van de molen heeft Hendrik Oldeman de molen voor de toekomst weten te behouden door De Lelie aan de gemeente te verkopen. Wel onder strikte voorwaarde dat de gemeente verplicht werd om de molen te restaureren en weer draai- en maalvaardig te maken. Dat Oldeman vijfduizend gulden op de koop moest laten vallen had hij er graag voor over. Zo kon voor Ommen cultureel erfgoed behouden blijven.

Lange geschiedenis
De Lelie heeft een lange geschiedenis achter de rug. In 1846 werd de molen door een zekere Jan Mansier gebouwd. Hij is een zoon van de toenmalige herbergier van Het Zwarte Paard in Ommen. Het zat de molenaar niet mee in zijn leven. Op 20 juni 1849 trouwde hij met een dochter van de plaatselijke geneesheer, te weten met Johanna Geertruida Lindenhovius. Als zij kort na dit huwelijk overlijdt hertrouwd Jan Mansier op 3 november 1852 met Alberta Christina van Raalte, weduwe van geneesheer Hendrik Jan van Dijk uit Amsterdam. Zijn tweede vrouw is een zuster van predikant Ds. Albertus Christiaan van Raalte, die in 1846 naar Amerika emigreerde en daar de staat Michigan heeft gesticht.

Helaas bleek de molen geen winstgevende investering. De zaken gingen slecht en in 1859 moest Mansier op één dag twee hypotheken op zijn molen nemen. De hele familie sprong bij met giften en leningen om de zaak in stand te houden, maar het mocht niet baten. Op 26 mei 1869 werd “De Lelie” gerechtelijk verkocht aan Hendrik Oldeman. Deze betaalde er 1740 gulden voor. Na aftrek van alle schulden en onkosten bleef er voor Jan Mansier en zijn vrouw slechts 518,79 gulden over en gaan dan in Lemele wonen.

Een eeuw lang bleef de molen in bezit van de familie Oldeman. Na Hendrik Oldeman zijn het achtereenvolgens Peter Oldeman Hzn, Hendrik Oldeman Pzn, Hendrikus Oldeman en Gerard Oldeman die de graankorrels tot meel vermaalden op De Lelie. Overigens was in 1946 al sprake van verval. De molen was buiten gebruik en stond met één roede. Daarna ging de toestand snel achteruit. Rond 1970 was De Lelie niet meer dan een onttakeld wrak zonder roeden en stelling. De houten buitenroede hoefde ook niet meer te worden gestreken: het bovenste eind was ooit afgebroken en later is het onderste deel zelf uit de askop naar beneden gezakt.

Verkoop
Na een boedelverdeling verwerft Hendrik Oldeman in 1970 De Lelie, als kleinzoon van de oorspronkelijke molenaar. Broer en laatste molenaar van De Lelie Gerard Oldeman kreeg toen het bezit van de molenaarswoning aan de Dr. A.C. van Raaltestraat (inmiddels afgebroken). Vervolgens verkoopt Hendrik Oldeman de molen aan de gemeente Ommen. In eerste instantie had hij De Lelie, die inmiddels al aardig verlept was, voor afbraak te koop aangeboden. Eén van de wethouders kon dat echter niet verdragen en deed in het college van B en W een voorstel om de molen door de gemeente te laten kopen. Hendrik Oldeman was met deze redding van zijn erfdeel dolblij en liet er zelfs een bod van tienduizend gulden voor schieten. De gemeente kocht de molen van hem voor vijf duizend gulden onder de voorwaarde dus dat De Lelie binnen vijf jaar gerestaureerd èn weer als korenmolen in gebruik zou zijn. Die vijf jaar liepen uit tot tien, maar eind 1981 was het dan eindelijk zo ver dat de molen weer kon draaien.

Beroepsmolenaar
De eerste beroepsmolenaar die op De Lelie zijn brood zou verdienen werd gevonden eind 1981 in de persoon van H.E.A. Bökkers uit Heino. Dat was echter van korte duur. In 1982 werd Lex Hollak namens de gemeente als molenaar aangesteld, tot dat in 1983 Anton Wolters zich als ambachtelijk korenmolenaar voor De Lelie aandiende. Nog steeds worden dagelijks verschillende soorten meel gemalen voor bakkers, reformen en particulieren. Onder de molen is een winkel gevestigd waar meel- en biologische producten worden verkocht.

In de nacht van maandag 22 oktober op dinsdag 23 oktober 2007 werd de naast de molen gelegen molenschuur getroffen door een verwoestende brand. Dankzij kordaat optreden van de brandweer bleef de molen gelukkig gespaard. Molenaar Anton Wolters ging niet bij de pakken neerzitten en mede dankzij een actie van vanuit de bevolking stond er een jaar later een nieuwe schuur “Polevers” genaamd.

Feest
Ter gelegenheid van het 170-jarig bestaan van De Lelie houden Anton en Rita Wolters van 21 tot en met 25 juni een feestweek. De molen wordt dan extra onder de aandacht van het publiek gebracht.

Technisch
De Lelie is een houten achtkantige stelling molen. Gedekt met riet en een onderbouw van stenen. De wiekenvormen hebben een fok en een Oudhollands systeem. De molen heeft twee koppel lavastenen, twee regulateurs, twee mengketels, twee silo’s, een buil en een kammenluiwerk.

Binnenroede: Systeem Fauël, fabr. Buurma, nummer 0027, 1972. Buitenroede: Oud Hollands, fabr. Buurma, nummer 0028, 1972. Bovenas: Gietijzer, 4.60 m. fabr. Wed. A. Sterkman & Zn, nummer 0237, 1863. Vlucht: 21.20 m. Als versiering heeft de molen een aardige baard, wit geverfd, rood afgebiesd, met de opschriften De Lelie en 1846 en 1973. In het rietdek is het jaartal 1846 aangebracht. Gevelsteen met opschrift: Gebouwd door J. Mansier 1846.

Spanjer Dieks
Op een plank aan de balk in De Lelie stond ooit een gedicht van dichter Spanjer Dieks. De tekst is gekomen op een gedenkbord die op 14 april 1984 in de molen werd geplaatst en geschonken is door de “Gemienschap van Oll Ommer”. De tekst is als volgt:

De Lelie
Als de Heer de wind laat waaien
Over berg en akker zweeft
Dan kan deze molen malen
Het graan dat God het mensdom geeft
Spanjer Dieks.
Gebouwd door Jan Mansier in 1846. Aangekocht door Hendrik Oldeman in 1869.
Door de gemeente Ommen aangekocht van diens kleinzoon Hendrik Oldeman in 1970 en daarna gerestaureerd.
Met deze molen werd gemalen door Hendrik Oldeman, Peter Oldeman H. Zn, Hendrik Oldeman P.Zn, Hendrikus Oldeman, Gerard Oldeman, H.E.A. Bokkers, Lex Hollak en Anton Wolters.

Bron: Harry Woertink

Lees ook

Lokale ondernemers: ‘Opwaardering van N35 is een stap in de goede richting’

REGIO – De N35 tussen Wijthmen en Knooppunt Raalte wordt een stroomweg van 100 km/u, …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.