Home / archiefcentraal / ommen staat stil bij joodse geschiedenis

ommen staat stil bij joodse geschiedenis

(door Gerko Warner)

Voor 1940 bestond in Ommen een kleine Joodse gemeenschap. Slechts een enkeling heeft de Tweede Wereldoorlog overleefd en enkel de Israëlitische begraafplaats herinnert ons nog aan hen. De Joodse geschiedenis was verdwenen in de marges.

Daarom sloegen enkele inwoners van Ommen de handen ineen en richtten de Stichting Herdenking Joods Ommen (SHJO) op. De Stichting Herdenking Joods Ommen (SHJO) is van mening dat zij, die eens deel uitmaakten van onze gemeenschap, een blijvende herinnering verdienen. Dat er draagvlak is blijkt wel uit de reacties uit diverse hoeken van de Ommer samenleving. Er kwam een positieve reactie van alle geloofsgemeenschappen van Ommen. Ook de Historische Kring Ommen, het historisch kwartaalblad De Darde Klokke en de Gemienschap van Oll’Ommer ondersteunden het initiatief. Ook de voetbalclub OVC ’21 stuurde de nieuw opgerichte stichting een bericht. De voetbalclub werd immers opgericht door Hartog de Levie en Jaap de Levie en Joseph van der Hoek speelden bij de club.

In de afgelopen maanden is er hard gewerkt door het comité. Er is onderzoek gedaan naar de Joodse geschiedenis, mensen geïnterviewd, opnames gemaakt, nabestaanden zijn achterhaald en voorbereidingen getroffen voor de activiteiten. Tevens is de website www.JoodsOmmen.nl in de lucht gegaan en is de stichting ook te volgen op Twitter (@JoodsOmmen).

Kiezels die nooit verdwijnen

Gerko Warner is bezig met het schrijven van een boek over de Joodse geschiedenis van Ommen. Hij gaat hierbij in op de geschiedenis die terugvoert tot in de zeventiende eeuw. Daarnaast vertelt hij in het boek verschillende levensgeschiedenissen van Joodse inwoners. De titel van het boek is al bekend: Kiezels die nooit verdwijnen. Het is een verwijzing naar het leggen van een steentje op het graf van een overledene, een Joodse traditie van herdenken, maar het is tevens de hoop dat het boek bijdraagt om de Joodse geschiedenis nooit te vergeten. Dat er steeds steentjes op de Israëlitische begraafplaats worden achtergelaten, kiezels die nooit verdwijnen.

Het zijn soms kleine anekdotes die Ommenaren zich nu nog herinneren die de Joodse geschiedenis zo beeldend maken. Warner roept dan ook een ieder op om kleine anekdotes en verhalen te blijven sturen. Er zijn bijvoorbeeld nog veel losse eindjes. Het parkeerplein Varsenerstraat achter het oude Aldi-complex wordt door Oll’Ommers in de volksmond ook wel geduid als Jeruzalem. Dat komt waarschijnlijk doordat het gebied toen Joods eigendom was. Of het verhaal over de Joodse slagersmessen en de Thora-rol die koster Martens heeft laten ‘onderduiken’ in de gereformeerde kerk, maar het is onduidelijk hoe het verhaal verder gaat. Warner zou van deze verhalen graag het fijne willen weten en komt graag in contact met mensen die hier meer over kunnen vertellen.

Stolpersteine

De Stichting Herdenking Joods Ommen zet zich daarnaast ook in voor het plaatsen van Stolpersteine.

Dit zijn kleine gedenksteentjes die op steeds meer plaatsen in het straatbeeld verschijnen. Ze herinneren aan mensen die door de nazi’s zijn gedeporteerd en vermoord. De stenen komen te liggen voor de huizen van waaruit Ommer Joden zijn afgevoerd. Op de stenen worden, in een messing plaatje, de naam, geboortedatum, deportatiedatum en plaats en datum van overlijden gestanst.

Het Duitse woord Stolperstein is te vertalen als ‘struikelsteen’. Wil je de tekst op de steen lezen, moet je enigszins voorover gaan, waarbij je dus in feite buigt en respect toont voor degene die op de steen wordt herdacht. In de loop van 2013 worden deze stenen geplaatst.

Herdenking 3 oktober 2012

De eerste belangrijke activiteit op de agenda van de Stichting Herdenking Joods Ommen is de herdenking die wordt gehouden op 3 oktober 2012. Op die dag werd begonnen met de deportatie van de Ommer Joden. Onder hen de gezinnen Bierman, Van der Hoek, De Lange en De Levie. Ze werden allen naar Auschwitz gedeporteerd. Later werden de families Vomberg en Cohen via Vught en Westerbork naar Sobibor gebracht en werden Benjamin en Johanna van Gelder na door verraad te zijn ontdekt op hun onderduikadres ook naar Auschwitz gestuurd. Geen van hen keerde terug.

De herdenking op 3 oktober begint om 19.00 uur en heeft als startpunt het plein voor de voormalige synagoge Ommen. Er zal een stille rondgang plaatsvinden die voert langs de huizen waar de verschillende Joodse medeburgers hebben gewoond en deze eindigt bij de Israëlitische begraafplaats. Tijdens de stille rondgang zullen bij de verschillende adressen door kinderen van basisschool De Kardoen de namen worden voorgelezen van de Joodse medeburgers. Er zal een fakkel ontstoken worden en het licht wordt door een speler van OVC’21 meegenomen naar de begraafplaats. Uit piëteit heeft de voetbalclub aangegeven dat er op 3 oktober geen trainingen zullen plaatsvinden. Het onderstreept het draagvlak.

Tijdens de stille rondgang zal daarnaast een kiezel met daarop de namen geschreven van de Joodse slachtoffers worden achterlaten bij de verschillende huizen. Het achterlaten van een kiezel voor een overledene vindt zijn oorsprong in de Joodse traditie, maar is tevens een directe verwijzing naar de te plaatsen Stolpersteine. Het eindpunt van de herdenking is bij de Israëlitische begraafplaats. Deze zal vanwege het respect voor de Joodse wet niet worden betreden. De fakkeldragers zullen een plaats innemen rondom de begraafplaats. Als afsluiting van de herdenking zullen bij de Israëlitische begraafplaats onder meer burgemeester Marc-Jan Ahne en Opperrabbijn Binyomin Jacobs het woord voeren.

Lees ook

Lifeline van Serious Request onthaald in Ommen

OMMEN – De dj’s van 3FM zijn maandag onthaald in Ommen. Ze trekken met hun …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.